logo
Wyniki wyszukiwania zamknij
poniedziałek, 12 lipca 2010

Jakie tłuszcze spożywać w trakcie ciąży?

autor: Grażyna Ziółkowska

Pomyśl o zdrowiu swojego dziecka, zanim zjesz frytki lub pączka. Od jakości i składu tłuszczu pokarmowego matki ciężarnej zależy utworzenie prawidłowych struktur mózgu i nerwów dziecka oraz prawidłowe funkcjonowanie jego narządów wewnętrznych. Nie wszystkie tłuszcze szkodzą. Jak skomponować dietę, aby była bogata w zdrowe tłuszcze a tym samym była zdrowa dla ciebie i twojego dziecka?

 
Tłuszcze pokarmowe należą do podstawowych składników odżywczych człowieka, pokrywając łącznie z węglowodanami od 80 do 90 % zapotrzebowania energetycznego. Stanowią najbardziej skoncentrowane źródło energii (9kcal/g) oraz substancji odżywczych. Są złożoną grupą związków organicznych. W ich skład wchodzą zarówno tłuszcze pokarmowe, jak i takie substancje jak woski, cholesterol, fosfolipidy. W związku z tym tłuszcze odgrywają bardzo dużą rolę w szeregu skomplikowanych reakcji biochemicznych organizmu.
 
 
 olej
 
 
Pełnią funkcję stałego składnika budowy komórek, zarówno błon komórkowych, jak i struktur wewnątrzkomórkowych. W ciele dziecka rozwijającego się w łonie matki odgrywają ważną rolę w kształtowaniu się ośrodkowego układu nerwowego, połączeń nerwowych, neuronów i substancji glejowej. Od jakości i składu tłuszczu pokarmowego matki ciężarnej zależy utworzenie prawidłowych struktur mózgu i nerwów dziecka. Tłuszcze odgrywają ważną rolę w funkcjonowaniu wielu narządów i układów, a ich niedobór sprawia, że zostaje zahamowany wzrost, przyrost masy ciała i formowanie masy szkieletowej u rozwijającego się dziecka.
 
Istnieje kilka rodzajów tłuszczów pokarmowych. W tłuszczach zwierząt lądowych występują głównie kwasy tłuszczowe nasycone, natomiast w tłuszczach roślinnych i zwierząt morskich – nienasycone. Pojęcie nasycony i nienasycony dotyczy jakości wiązań chemicznych między atomami węgla w cząsteczce kwasu tłuszczowego. Rozróżnienie to warunkuje sposób zachowania się cząsteczek tłuszczu w różnych warunkach. Wiązania nienasycone są bardziej reaktywne chemicznie i mogą łatwo ulegać utlenianiu. Nie zawsze jest to proces korzystny. Trzeba pamiętać, żeby nigdy nie smażyć na olejach zawierających nienasycone kwasy tłuszczowe, ponieważ spowoduje to wytworzenie tzw. związków cyklicznych. Mają one silne właściwości kancero- i mutagenne, łatwo wchłaniają się z przewodu pokarmowego. Doprowadzić to może do uszkodzenia komórek wewnątrz narządów.
 
Nasycone kwasy tłuszczowe (NKT) dostarczają energii, są źródłem tzw. pustych kalorii. Prowadzone badania dowodzą, że NKT występujące obficie w tłuszczu mlecznym, zwiększają stężenie cholesterolu miażdżycogennego (LDL) w surowicy. Niektóre z nich wykazują działanie prozakrzepowe, inne przyspieszają miażdżycę, choroby nowotworowe okrężnicy, prostaty, sutka. Występują one głównie w produktach takich jak: mleko i przetwory – śmietana, masło, jogurt, kefir, twarogi, sery żółte, jajka, no i oczywiście mięso.
 
Istnieją tłuszcze, które w swojej cząsteczce mają jedno wiązanie nienasycone. Są to tzw. jednonienasycone kwasy tłuszczowe. Należy do nich kwas oleinowy zawarty w oliwie z oliwek, oleju rzepakowych bezerukowym. Dużą zawartość tego kwasu w pożywieniu prezentuje tak zwana dieta śródziemnomorska. Udowodniono zmniejszoną zapadalność na nowotwory i chorobę niedokrwienną serca ludzi stosujących tę dietę. Ten sposób odżywiania sprzyja obniżeniu cholesterolu całkowitego oraz miażdżycorodnej frakcji lipoprotein LDL o raz obniżeniu poziomu cukru u pacjentów z cukrzycą typu II. Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) znajdują się w tłuszczach pochodzenia roślinnego. Ich zawartość w diecie powinna oscylować między 2 a 5 % wszystkich tłuszczów. Ich unikalna budowa sprawia, że nie można ich niczym zastąpić, a odgrywają one bardzo ważną rolę w wielu szlakach metabolicznych. NNKT możemy podzielić na należące do rodziny omega-6 ; linolowy i linolenowy (ich źródła to: olej słonecznikowy, sojowy, kukurydziany, z pestek winogron, zarodków pszenicy), oraz omega-3 - linolenowy, eikozapentaenowy (EPA), dokozaheksaenowy (DHA). Ich źródła to: olej lniany, sojowy, rzepakowy niskoerukowy, wiesiołkowy, z zarodków pszenicy, z orzechów włoskich. Dla zachowania zdrowia bardzo ważny jest stosunek omega-6 do omega-3, który powinien wynosić około 2,3:1 i nie powinien przekraczać 10.
 
słonecznik
 
 
Niewłaściwa proporcja spożycia omega-6 do omega-3 jest podstawowym czynnikiem obniżającym poziom omega-3 w organizmie. Kwasy omega-3 występują w głównie w komórkach mózgu, siatkówce, gruczołach nadnerczowych i płciowych. Hamują one powstawanie zakrzepów w naczyniach wieńcowych, mózgowych, obniżają ciśnienie krwi, zapobiegają arytmii serca. Zwiększają one również proporcje prostacyklin do tromboksanu, co polepsza ukrwienie macicy i może ułatwić zajście w ciążę kobietom mającym problemy z bezpłodnością. Kwasy omega-3, spożywane podczas ciąży zmniejszają ryzyko przedwczesnego porodu, wydłużają okres ciąży, zwiększają wagę noworodka. Odpowiednie ilości omega-3 w ciąży są niezbędne szczególnie w ostatnim trymestrze oraz w pierwszych trzech miesiącach życia ze względu na intensywne wykorzystanie ich w rozwoju tkanki mózgowej i siatkówki oka dziecka.
 
Kobiece mleko jest bardzo bogatym źródłem kwasów EPA i DHA. Poziom tych kwasów zależy od spożywanych przez matkę pokarmów. Może się wahać od 0,05 do 1,9%. Mleko krowie nie zawiera ani EPA ani DHA! W wieku rozwojowym są niezbędne do uzyskania optymalnego rozwoju mózgu zarówno w łonie matki, jak i poza nim. Dzieci otrzymujące wystarczające ilości tych kwasów są bardziej inteligentne, szybciej rozwijają mowę, orientację przestrzenną, mają mniejsze ryzyko wystąpienia alergii w późniejszym wieku.
 
Niedobór NNKT powoduje zahamowanie wzrostu, zmiany skórne – cienką, suchą, łuszczącą się skórę, zmniejszone wydzielanie gruczołów łojowych, zwiększoną podatność na infekcje, nadciśnienie, bezpłodność. Ich nadmiar również nie jest korzystny, ponieważ może sprzyjać powstawaniu nowotworów. Jest to związane z ich dużą reaktywnością chemiczną i łatwością powstawania utlenionych metabolitów kwasów tłuszczowych, które mogą działać kancerogennie. Podczas procesów technologicznych produkcji margaryn zachodzi przekształcenie nienasyconych kwasów tłuszczowych w nasycone. Tłuszcz zmienia konsystencję z płynnej na stałą. Powstają wówczas kwasy tłuszczowe o nietypowej konfiguracji trans. Zwiększają one w organizmie człowieka stężenie cholesterolu LDL w takim samym stopniu jak nasycone kwasy tłuszczowe i zwiększają ryzyko choroby wieńcowej. Trans kwasy tłuszczowe wbudowują się w błony komórkowe zaburzając funkcje wielu komórek, co np.: w przypadku białych ciałek krwi zmniejsza ich zdolności obronne. Gdy izomery trans wbudowują się do synaps neuronalnych, wówczas takie synapsy tworzą się dłużej, oraz nie funkcjonują prawidłowo, skutkuje to problemami z pamięcią i zachowaniem.
 
Ostatnie badania donoszą, że spożywanie tłuszczów trans bardzo silnie zakłóca owulację i zmniejsza szansę poczęcia. Efekt ten obserwowano nawet wtedy, gdy kobieta zjada codziennie ok. 2 łyżki margaryny, średnią porcję frytek lub 1 pączek. Stwierdzono, że jedzenie nawet skromnych ilości tłuszczów trans (2% kalorii) zamiast innych, zdrowszych tłuszczów np. NNKT gwałtownie zwiększa ryzyko niepłodności. Jakich zatem tłuszczów używać w praktyce? Przede wszystkim ekologicznych, zimnotłoczonych olejów ze słonecznika, soi, kukurydzy, rzepaku, zawsze na zimno( nie smażymy na nich). Można próbować oleju lnianego, pamiętajmy, że świeży olej lniany nie jest gorzki! Uzyskuje goryczkę, gdy trochę postoi. Dobrze jest używać w kuchni gomasio, czyli prażone nasiona lnu z odrobiną soli, mielone w młynku do kawy. Można je smażyć można na oliwce z oliwek.
 
Grażyna Ziółkowska
Pediatra, specjalistka medycyny rodzinnej z 15-letnią praktyką. Wegetarianka od 18 lat. Mama zdrowego, wegetariańskiego dziecka. Mieszka w gospodarstwie ekologicznym. Wspiera wegetarian i ruchy obrońców zwierząt swoją wiedzą i aktywnością. Chętnie konsultuje dietetycznie dzieci wegetariańskie i wspiera ich rodziców.
 
 
 
 
data ostatniej modyfikacji tekstu:
12 lipca 2010
Opublikuj na:
  
Kasza jaglana z jabłkami i imbirem Pomysł na pożywne smaczne śniadanie dla dzieci i osób o delikatnych żołądkach. Ś...
Polenta z powidłami Delikatna kaszka kukurydziana świetnie smakuje na słodko, na przykład z powidłam...